ข้ามไปยังเนื้อหา

อุปกรณ์และเฟอร์นิเจอร์ · อ่าน 17 นาที

โต๊ะปฏิบัติการวิทยาศาสตร์: เลือกแบบไหน งบประมาณขึ้นกับอะไร

คู่มือเลือกโต๊ะปฏิบัติการวิทยาศาสตร์สำหรับโรงเรียน ประเภทโต๊ะ วัสดุท็อป งานระบบ ปัจจัยที่กำหนดราคา วิธีอ่านใบเสนอราคาและตั้งราคากลาง พร้อมเช็กลิสต์

โดย ทีมงาน Charleston Education · เผยแพร่

ห้องปฏิบัติการวิทยาศาสตร์ในโรงเรียน มีโต๊ะปฏิบัติการกลางหลายชุดพร้อมท็อปสีเทาและเก้าอี้สูง

เมื่อโรงเรียนเริ่มวางแผนปรับปรุงห้องวิทยาศาสตร์ ฝ่ายจัดซื้อและฝ่ายการเงินมักถามเป็นอย่างแรกว่า "โต๊ะปฏิบัติการวิทยาศาสตร์ ราคาเท่าไหร่" ราคาขึ้นกับหลายเรื่อง ตั้งแต่ประเภทโต๊ะ วัสดุท็อป ไปจนถึงงานระบบน้ำ แก๊ส และไฟฟ้าที่ต้องเดินเข้าโต๊ะ บทความนี้สรุปสิ่งที่ผู้อำนวยการ หัวหน้ากลุ่มสาระวิทยาศาสตร์ และฝ่ายอาคารสถานที่ควรรู้ก่อนขอใบเสนอราคา เพื่อตั้งงบประมาณได้สมเหตุสมผล และเปรียบเทียบผู้เสนอราคาแต่ละรายได้อย่างเป็นธรรม

ประเภทของโต๊ะปฏิบัติการวิทยาศาสตร์

ควรเลือกประเภทโต๊ะจากรูปแบบการสอนก่อนเปิดแคตตาล็อก ห้องที่เน้นการทดลองเป็นกลุ่มย่อยต้องใช้ผังต่างจากห้องที่ครูสาธิตเป็นหลัก ห้องปฏิบัติการในโรงเรียนส่วนใหญ่ใช้โต๊ะสามประเภทผสมกัน

โต๊ะปฏิบัติการกลาง (Island bench)

โต๊ะปฏิบัติการกลางตั้งอยู่กลางห้อง นักเรียนยืนหรือนั่งได้รอบโต๊ะ เหมาะกับการทำงานกลุ่มย่อย ครูเดินดูได้ทั่วถึงและมองเห็นนักเรียนทุกกลุ่ม ทั้งยังจัดพื้นที่ได้ยืดหยุ่น ข้อพิจารณาคืองานระบบต้องเดินจากพื้นหรือฝ้าเพดานขึ้นมาที่โต๊ะ ต้นทุนติดตั้งจึงมักสูงกว่าโต๊ะติดผนัง โดยเฉพาะในอาคารเดิมที่ต้องสกัดพื้นเพื่อเดินท่อ

บางโรงเรียนใช้ระบบเสาบริการ (service bollard) หรือรางบริการจากเพดานแทนการเดินท่อใต้พื้น เพื่อให้ปรับผังห้องได้ในอนาคต ทางเลือกนี้มีผลต่อราคา จึงควรระบุให้ชัดตั้งแต่ขั้นออกแบบ

โต๊ะปฏิบัติการติดผนัง (Wall bench)

โต๊ะปฏิบัติการติดผนังวางชิดผนังรอบห้อง งานระบบเดินตามผนังได้ง่าย จึงมักติดตั้งได้เร็วและประหยัดกว่าโต๊ะกลาง เหมาะกับจุดอ่างล้าง จุดวางอุปกรณ์ที่ต้องต่อไฟฟ้า หรือพื้นที่ทดลองเสริม ข้อจำกัดคือนักเรียนต้องหันหลังให้ครูขณะทำงาน ห้องส่วนใหญ่จึงใช้โต๊ะติดผนังคู่กับโต๊ะกลาง หรือคู่กับโต๊ะเรียนแบบเคลื่อนย้ายได้ตรงกลางห้อง

โต๊ะสาธิตสำหรับครู (Demonstration bench)

โต๊ะสาธิตตั้งอยู่หน้าห้อง มักสูงหรือกว้างกว่าโต๊ะนักเรียน และมีอ่างล้าง จุดแก๊ส และปลั๊กไฟครบ บางรุ่นมีตู้เก็บสารเคมีหรืออุปกรณ์ในตัว และอาจต้องเผื่อจุดต่อจอภาพหรือกล้องเอกสาร ห้องหนึ่งมีโต๊ะสาธิตเพียงชุดเดียว แต่ราคาต่อชุดมักสูงกว่าโต๊ะนักเรียน เพราะมีงานระบบและงานตู้มากกว่า

วัสดุท็อปโต๊ะ: เลือกอย่างไรให้คุ้ม

ท็อปโต๊ะต้องรับสารเคมี ความร้อน และรอยขีดข่วนมากกว่าส่วนอื่น และเป็นตัวแปรสำคัญที่ทำให้ราคาต่างกัน วัสดุที่พบบ่อยในห้องปฏิบัติการโรงเรียนมีดังนี้

  • อีพ็อกซีเรซิน (Epoxy resin) ทนสารเคมีและความร้อนได้ดี เป็นเนื้อเดียวกันทั้งแผ่น ขึ้นรูปขอบกันน้ำหกและอ่างล้างเป็นชิ้นเดียวกับท็อปได้ นิยมใช้ในห้องเคมีที่ใช้สารเข้มข้น ข้อพิจารณาคือน้ำหนักมาก ราคาสูง และอาจใช้เวลาผลิตหรือนำเข้านานกว่าวัสดุอื่น
  • ฟีนอลิกหรือคอมแพคลามิเนต (Phenolic / Compact laminate) ทนความชื้นและสารเคมีทั่วไปได้ดี น้ำหนักเบากว่า มีสีให้เลือกมาก เหมาะกับห้องวิทยาศาสตร์ทั่วไป ห้องชีววิทยา และห้องฟิสิกส์ คุณสมบัติการทนสารเคมีและความร้อนต่างกันไปตามยี่ห้อและเกรดผลิตภัณฑ์ จึงควรตรวจสอบเป็นรายยี่ห้อ
  • เซรามิก (Ceramic) ทนความร้อนและสารเคมีได้สูงมาก ผิวแข็ง เหมาะกับงานที่ใช้ความร้อนสูงบ่อย ข้อพิจารณาคือราคาสูง น้ำหนักมาก และหากแตกบิ่นจะซ่อมยากกว่าวัสดุอื่น
  • ลามิเนตทั่วไปบนแผ่นไม้ (HPL บน particle board) ราคาประหยัด แต่ไม่เหมาะกับจุดที่โดนน้ำหรือสารเคมีบ่อย เพราะขอบอาจบวมน้ำ ควรใช้เฉพาะโต๊ะเขียนหนังสือหรือพื้นที่แห้ง

ควรเลือกวัสดุตามการใช้งานจริงของแต่ละห้อง ไม่จำเป็นต้องใช้เกรดสูงสุดทุกห้อง ห้องเคมีระดับมัธยมปลายอาจคุ้มที่จะลงทุนกับท็อปทนสารเคมีสูง ส่วนห้องวิทยาศาสตร์ระดับประถมใช้คอมแพคลามิเนตก็อาจเพียงพอ

งานระบบ: น้ำ แก๊ส และไฟฟ้า

ราคาโต๊ะในแคตตาล็อกมักไม่รวมงานระบบ และงานระบบคือส่วนที่ทำให้งบประมาณบานปลายบ่อยที่สุด ก่อนขอใบเสนอราคาจึงควรกำหนดให้ชัดว่าแต่ละโต๊ะต้องมีอะไรบ้าง

  • ระบบน้ำ อ่างล้าง ก๊อกน้ำสำหรับห้องปฏิบัติการ ท่อน้ำทิ้งที่ทนสารเคมี และถังดักตะกอนหรือดักสารเคมีตามความเหมาะสม สิ่งที่มักลืมกันคือที่ล้างตาฉุกเฉินและฝักบัวฉุกเฉิน
  • ระบบแก๊ส วาล์วแก๊สสำหรับตะเกียงบุนเซน ระบบตัดแก๊สฉุกเฉินที่ครูควบคุมได้จากโต๊ะสาธิต และการเดินท่อตามมาตรฐานความปลอดภัย ควรให้วิศวกรที่มีใบอนุญาตตรวจแบบงานแก๊สทุกครั้ง
  • ระบบไฟฟ้า ปลั๊กไฟที่โต๊ะ เบรกเกอร์กันไฟดูด (RCD/RCBO) และสวิตช์ตัดไฟฉุกเฉินของห้อง รวมถึงจุดต่อแรงดันต่ำสำหรับการทดลองฟิสิกส์หากต้องการ

เรื่องความปลอดภัยในห้องปฏิบัติการ โรงเรียนนานาชาติหลายแห่งอ้างอิงแนวทางของ CLEAPSS (สหราชอาณาจักร) ส่วนเฟอร์นิเจอร์ห้องปฏิบัติการมักอ้างอิงมาตรฐาน BS EN 13150 ที่ครอบคลุมขนาดและข้อกำหนดด้านความปลอดภัยของโต๊ะปฏิบัติการ ตัวเลขที่แน่นอนควรตรวจสอบกับเอกสารมาตรฐานฉบับล่าสุด

อะไรเป็นตัวกำหนดราคาโต๊ะปฏิบัติการ

ใบเสนอราคาหลายใบอาจให้ราคาต่างกันมาก แม้โต๊ะจะดูเหมือนเป็นแบบเดียวกัน ปัจจัยหลักที่ทำให้ต่างกันมีดังนี้

  1. วัสดุท็อปและโครงสร้าง โครงเหล็กพ่นสีฝุ่น โครงตู้แบบลอยจากพื้น หรือตู้ไม้ทนความชื้น แต่ละแบบต้นทุนต่างกัน
  2. งานระบบที่เดินเข้าโต๊ะ โต๊ะที่มีอ่าง แก๊ส และไฟครบ ราคาสูงกว่าโต๊ะเปล่าอย่างชัดเจน
  3. สภาพอาคารเดิม การสกัดพื้น เดินท่อใหม่ หรือแก้ระบบเดิมที่ไม่ได้มาตรฐาน ทำให้ต้นทุนเพิ่มได้มาก
  4. แหล่งที่มาของเฟอร์นิเจอร์ เฟอร์นิเจอร์นำเข้าจากสหราชอาณาจักรหรือออสเตรเลียมีค่าขนส่ง ภาษีนำเข้า และระยะเวลาผลิตที่ต้องวางแผนล่วงหน้า SB Labs จากอังกฤษเป็นทางเลือกระดับพรีเมียม ส่วนเฟอร์นิเจอร์แบรนด์ของเราเองซึ่งผลิตจากโรงงานในจีนและไทยเป็นทางเลือกที่คุ้มค่า และใช้ผสมกันในห้องเดียวได้
  5. ระยะเวลาติดตั้ง การติดตั้งช่วงปิดภาคเรียนมีเวลาจำกัด ต้องวางแผนกำลังคนและลำดับงานให้ดี
  6. ขอบเขตงานที่รวมอยู่ในราคา บางใบเสนอราคารวมงานรื้อถอน งานพื้น งานสี และการรับประกัน บางใบไม่รวม

ตารางปัจจัยต้นทุนโต๊ะปฏิบัติการวิทยาศาสตร์

ตารางนี้แสดงว่าอะไรทำให้งบแต่ละรายการสูงขึ้น และโรงเรียนควบคุมได้อย่างไร ตัวเลขที่แน่นอนจะอยู่ในใบเสนอราคาคงที่หลังสำรวจหน้างาน

รายการอะไรทำให้ต้นทุนสูงขึ้นทำไมจึงสำคัญวิธีควบคุมงบ
โต๊ะปฏิบัติการกลาง (Island)งานระบบที่ต้องเดินจากพื้นหรือฝ้าขึ้นมาที่โต๊ะอาคารเดิมมักต้องสกัดพื้นเพื่อเดินท่อวางโต๊ะใกล้แนวท่อเดิม หรือใช้รางบริการจากเพดาน
โต๊ะปฏิบัติการติดผนัง (Wall)ความยาวโต๊ะ จำนวนอ่างล้าง และจุดบริการงานระบบรวมอยู่ที่ผนัง จึงติดตั้งง่ายกว่าใช้หน่วยตู้มาตรฐานแบบเดียวกันทั้งแนว
โต๊ะสาธิตสำหรับครู (Demo)อ่างล้าง แก๊ส ไฟ และระบบตัดฉุกเฉินเป็นจุดที่ต้องมีอุปกรณ์ครบที่สุดในห้องกำหนดอุปกรณ์ให้ตรงกับการสอนจริง ไม่เผื่อเกิน
ตู้ดูดควัน (Fume cupboard)แบบต่อท่อหรือไม่ต่อท่อ และระยะท่อลมงานท่อและการทดสอบเป็นส่วนสำคัญของงบวางตู้ใกล้ผนังภายนอกหรือแนวท่อที่สั้นที่สุด
ห้องปฏิบัติการทั้งห้อง (รวมงานระบบ)ขนาดห้อง จำนวนที่นั่ง และสภาพอาคารงานระบบและงานรื้อถอนมักมากกว่าที่คาดสำรวจหน้างานก่อนออกแบบ และแบ่งทำเป็นระยะได้

ระยะเวลาผลิต ส่งมอบ และติดตั้ง ขึ้นอยู่กับรายการที่สั่ง การขนส่ง และขอบเขตงาน เราจะวางแผนงานร่วมกับโรงเรียนหลังสำรวจหน้างาน อ่านรายละเอียดเรื่องตู้ดูดควันเพิ่มเติมได้ที่ ตู้ดูดควันห้องปฏิบัติการ เลือกอย่างไร งบประมาณขึ้นกับอะไร

วิธีอ่านใบเสนอราคาและตั้งราคากลาง

โรงเรียนที่ต้องตั้งราคากลางหรือเสนองบประมาณต่อคณะกรรมการจะตัดสินใจได้แม่นยำขึ้นเมื่อเข้าใจโครงสร้างใบเสนอราคา ก่อนตั้ง "โต๊ะปฏิบัติการวิทยาศาสตร์ ราคากลาง" ควรตรวจสอบประเด็นต่อไปนี้

แยกรายการให้ชัด

ใบเสนอราคาที่ดีควรแยกเป็นหมวด เช่น เฟอร์นิเจอร์ งานระบบน้ำ งานระบบแก๊ส งานไฟฟ้า งานรื้อถอน งานพื้นและผนัง ค่าขนส่ง และค่าติดตั้ง หากใบเสนอราคาให้ตัวเลขก้อนเดียว ให้ขอรายละเอียดเพิ่ม เพราะจะเทียบกับผู้เสนอราคารายอื่นได้ยาก

เปรียบเทียบสเปกแบบเดียวกัน

ราคาที่ต่ำกว่าอาจมาจากท็อปคนละวัสดุ ความหนาต่างกัน หรือไม่ได้รวมงานระบบ จึงควรทำตารางเทียบสเปกทีละรายการก่อนเทียบราคารวม

เขียน TOR หรือสเปกให้รัดกุม

TOR ที่ดีควรระบุอย่างน้อย

  • ขนาดโต๊ะ ความสูงสำหรับนักเรียนแต่ละระดับชั้น และจำนวนที่นั่ง
  • วัสดุท็อป ความหนา และคุณสมบัติการทนสารเคมีหรือความร้อนที่ต้องการ
  • มาตรฐานที่อ้างอิง เช่น BS EN 13150 สำหรับเฟอร์นิเจอร์ และ BS EN 14175 สำหรับตู้ดูดควัน
  • งานระบบที่ต้องรวม และจุดเชื่อมต่อกับระบบของอาคาร
  • ระยะเวลาส่งมอบงาน การรับประกัน และเงื่อนไขการแบ่งงวดชำระเงิน
  • เอกสารที่ต้องส่งมอบ เช่น แบบก่อสร้างจริง (as-built) คู่มือการใช้งาน และผลการทดสอบ

ข้อผิดพลาดที่ควรหลีกเลี่ยง

  • ตั้งงบจากราคาโต๊ะอย่างเดียว ไม่รวมงานระบบและงานปรับปรุงห้อง สุดท้ายต้องขอเพิ่มงบภายหลัง
  • สั่งเฟอร์นิเจอร์นำเข้าช้าเกินไป หากจะติดตั้งช่วงปิดภาคเรียน ต้องอนุมัติแบบและสั่งผลิตล่วงหน้าหลายเดือน
  • ไม่ปรึกษาครูผู้สอน ผังห้องที่ดูดีบนกระดาษอาจไม่เข้ากับวิธีสอนจริง
  • เลือกความสูงโต๊ะไม่เหมาะกับช่วงอายุ ห้องที่หลายระดับชั้นใช้ร่วมกันควรวางแผนความสูงโต๊ะและเก้าอี้ให้เหมาะ
  • มองข้ามพื้นที่เก็บของและระบบระบายอากาศ ห้องเก็บสารเคมีและการระบายอากาศมีผลต่อความปลอดภัยไม่แพ้ตัวโต๊ะ
  • ไม่กำหนดเงื่อนไขส่งมอบงาน ควรระบุเกณฑ์ตรวจรับงานและการทดสอบระบบก่อนจ่ายงวดสุดท้าย

เช็กลิสต์ก่อนขอใบเสนอราคา

  • กำหนดจำนวนนักเรียนต่อห้องและรูปแบบการสอนที่ต้องการ
  • เลือกสัดส่วนโต๊ะปฏิบัติการกลาง โต๊ะปฏิบัติการติดผนัง และโต๊ะสาธิต
  • ระบุวัสดุท็อปตามการใช้งานของแต่ละห้อง
  • ระบุงานระบบน้ำ แก๊ส และไฟฟ้าที่แต่ละโต๊ะต้องมี
  • ตรวจสภาพอาคารเดิม ท่อ และระบบไฟฟ้า
  • ระบุมาตรฐานที่ต้องการอ้างอิงใน TOR
  • กำหนดกรอบเวลา โดยเฉพาะหากต้องติดตั้งช่วงปิดภาคเรียน
  • ขอใบเสนอราคาแบบแยกรายการอย่างน้อย [X] ราย
  • กำหนดงวดชำระเงิน การรับประกัน และเกณฑ์ตรวจรับงาน

สรุป

ราคาโต๊ะปฏิบัติการวิทยาศาสตร์ขึ้นกับวัสดุท็อป งานระบบ สภาพอาคาร และกรอบเวลาของโครงการ นอกเหนือจากตัวโต๊ะเอง โรงเรียนที่กำหนดความต้องการชัดเจน เขียนสเปกรัดกุม และขอใบเสนอราคาแบบแยกรายการ จะตั้งราคากลางได้ใกล้เคียงความจริงและควบคุมงบประมาณได้ดีกว่า

Charleston Education ออกแบบและติดตั้งห้องปฏิบัติการวิทยาศาสตร์ให้โรงเรียนนานาชาติในประเทศไทย และเลือกเฟอร์นิเจอร์ให้เหมาะกับงบของแต่ละโรงเรียน ทั้ง SB Labs (สหราชอาณาจักร) BFX (ออสเตรเลีย) และเฟอร์นิเจอร์แบรนด์ของเราเอง ดูรายละเอียดบริการได้ที่ ห้องปฏิบัติการวิทยาศาสตร์ หากต้องการตัวเลขสำหรับห้องของโรงเรียนคุณ เรามี บริการสำรวจและประเมินพื้นที่ฟรี ทีมงานจะเข้าดูหน้างาน จัดทำแบบแนวคิด 3D และช่วงงบประมาณสำหรับเสนอคณะกรรมการ โดยไม่มีข้อผูกมัด

บริการที่เกี่ยวข้อง: ห้องปฏิบัติการวิทยาศาสตร์

ทีม Charleston ที่บูธในงาน World Didac

เกี่ยวกับผู้เขียน: ทีมงาน Charleston Education

ทีม Charleston Education ออกแบบ จัดหา และติดตั้งห้องปฏิบัติการวิทยาศาสตร์และพื้นที่การเรียนรู้ให้โรงเรียนนานาชาติทั่วประเทศไทย โดยใช้เฟอร์นิเจอร์จาก SB Labs (อังกฤษ) BFX (ออสเตรเลีย) และเฟอร์นิเจอร์แบรนด์ของเราเอง

บทความที่เกี่ยวข้อง

แชทผ่าน LINEโทรหาเรา080-006-2662